Triệu chứng và điều trị bệnh đông cứng khớp vai

Theo bác sĩ Nguyễn Trọng Anh – Phòng khám Chấn thương chỉnh hình Mỹ Quốc TP.HCM, Bệnh đông cứng khớp vai, hay còn gọi là viêm dính bao khớp vai là bệnh lý làm đau và hạn chế vận động khớp vai. Bệnh này chiếm 2% dân số, thường gặp ở lứa tuổi 40-60 và nữ thường mắc hơn nam.

Nguyên nhân

Nguyên nhân của bệnh đông cứng khớp vai chưa được biết rõ, một số yếu tố được coi là nguy cơ dẫn đến bệnh này gồm:

- Tiểu đường: bệnh thường gặp trên bệnh nhân bị tiểu đường, chiếm khoảng 10-20%.

- Các bệnh lý khác như: bệnh lý nhược giáp, cường giáp, Parkinson và bệnh lý tim mạch.

- Bất động lâu: bệnh có thể xảy ra ở bệnh nhân không cử động vai một thời gian sau phẫu thuật, gãy xương hay các chấn thương khác ở vùng vai.

Triệu chứng

Tùy nguyên nhân mà mỗi người đau mỗi khác, có người chỉ đau khi giơ tay quá mức, có người bị đau âm ỉ…

Một số phụ nữ cảm thấy khó khăn khi gài dây áo ngực, khi nằm xuống giường làm động tác vươn thẳng hai tay… Nếu không được điều trị, bệnh ngày càng nặng, cơn đau xảy ra thường xuyên hơn và không dừng ở bả vai mà lan sang cổ, xuống cùi chỏ… Khổ nhất là cơn đau “viếng thăm” về đêm khiến mất ngủ.

Sai lầm

Để hạn chế cơn đau, không ít người đã tự dùng thuốc giảm đau. Đây là sai lầm nguy hiểm vì thuốc chỉ che lấp triệu chứng còn căn nguyên của bệnh thì vẫn vậy nên bệnh càng trầm trọng hơn. Chưa kể, tác dụng phụ của thuốc giảm đau sẽ dẫn đường cho các bệnh gan, thận có cơ hội đến nhanh hơn! Sai lầm thứ hai là dùng dầu nóng để xoa bóp cho đỡ đau. Khi dùng dầu nóng, người bệnh có cảm giác cơn đau biến mất nên tiếp tục dùng, nhưng sẽ sớm phát hiện bị hạn chế một số cử động và cơn đau quay trở lại ngày càng “hung dữ” hơn. Không ít người còn cố nắn sửa, giật, kéo mong sao cho khớp “trở về nhà xưa”! Sai lầm này được bác sĩ Phan Vương Huy Đổng – Hội Y học thể dục thể thao TP.HCM lưu ý: “Tại vùng viêm có hiện tượng mạch máu tăng sinh. Khi bôi dầu nóng cùng với các động tác xoa bóp mạnh sẽ làm cho bao khớp co rút nhiều. Càng xoa bóp, kéo nắn càng làm cho bệnh trầm trọng hơn”.

Điều trị

Bệnh đông cứng khớp vai thường cải thiện từ từ, có khi đến ba năm. Việc điều trị không cần phẫu thuật. 90% bệnh nhân hết đau và cải thiện vận động khớp vai nhờ điều trị kháng viêm bằng thuốc uống hay chích corticoid; phục hồi vận động bằng tập kéo giãn bao khớp-stretching; và tập mạnh sức cơ vai, tập vật lý trị liệu, siêu âm giảm viêm…

Nếu điều trị với những biện pháp trên trong ba tháng mà không cải thiện, phẫu thuật nội soi khớp vai giải phóng bao khớp viêm dính là phương pháp tối ưu. Bệnh nhân sau mổ sẽ giảm đau nhiều và có thể tập vận động, cải thiện nhanh tình trạng cứng khớp. Bệnh này có thể tái phát, đặc biệt là ở những bệnh nhân tiểu đường không kiểm soát tốt đường huyết.

Bệnh xương khớp đe dọa Việt Nam bởi dân số già

Thạc sĩ, bác sĩ Hồ Phạm Thục Lan, Trưởng Khoa Cơ xương khớp BV Nhân dân 115 cho biết, bệnh lý cơ xương khớp là vấn đề sức khỏe đang được thế giới rất quan tâm, vì quy mô lớn và hệ quả nghiêm trọng của bệnh trong cộng đồng. Bệnh ít khi dẫn đến tử vong và không biểu hiện nguy kịch như bệnh tim mạch, hô hấp, ung thư… nhưng tần suất của bệnh cao nhất, đồng thời là nguyên nhân chính gây đau, mất chức năng vận động và giảm chất lượng cuộc sống. Điều trị bệnh cơ xương khớp không đúng cách, không theo chỉ định bác sĩ chuyên khoa dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như hội chứng cushing do thuốc, hội chứng dạ dày tá tràng, xuất huyết tiêu hóa và thậm chí tử vong.

Ở Việt Nam, số liệu nghiên cứu bước đầu từ nhóm nghiên cứu của bác sĩ Hồ Phạm Thục Lan về các bệnh cơ xương khớp thường gặp tại TP HCM cho thấy ở người trên 40 tuổi tần suất chung của thoái hóa khớp là 66%, những vị trí thường gặp nhất là cột sống thắt lưng (43%) và khớp gối (35%). Khoảng 23-29% phụ nữ Việt Nam trên 50 tuổi có triệu chứng loãng xương, tỷ lệ này tương đương với các nước Âu Mỹ.

Các số liệu này cho thấy quy mô của bệnh cơ xương khớp ở Việt Nam tương đương với các nước khác trên thế giới. Hiện nay tỷ lệ người cao tuổi trong dân số nước ta đã lên đến 7% và sẽ còn gia tăng nhanh trong tương lai. Trong bối cảnh này thì bệnh cơ xương khớp thật sự là vấn đề y tế quan trọng ở Việt Nam.

Nghiên cứu sức khỏe quốc gia (National Health Interview Survey NHIS) ở Mỹ năm 2008 cho thấy tình trạng cơ xương khớp mãn tính ở người trưởng thành cao hơn 60% so với tình trạng tim mạch mãn tính và gấp hai lần tất cả tình trạng hô hấp mãn. Cụ thể, tần suất của bệnh cơ xương khớp trong dân số trưởng thành chiếm gần 50%, còn tỷ lệ người mắc bệnh tim mạch là 30% và hô hấp khoảng 24%.

Theo bác sĩ Thục Lan, bệnh cơ xương khớp có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào nhưng thường gặp hơn ở người cao tuổi, đặc biệt như các bệnh lý loãng xương, thoái hóa khớp. Trong tình hình tuổi thọ dân số ngày càng gia tăng, tình trạng bệnh cơ xương khớp cũng sẽ gia tăng đáng kể trong tương lai. Theo ước tính của National Arthritis Data Workgroup vào năm 2005, số lượng người Mỹ bị thoái hóa khớp là 27 triệu, và con số này sẽ tăng 30% trong 10 năm tới.

Đa số các trường hợp bị giới hạn chức năng vận động đều có liên quan đến tình trạng cơ xương khớp.
"Triệu chứng lâm sàng quan trọng và thường gặp của bệnh cơ xương khớp là đau mãn tính, và đây chính là nguyên nhân làm bệnh nhân cơ xương khớp bị giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng cả về thể chất lẫn tinh thần. Hệ quả của bệnh cơ xương khớp là mất chức năng vận động, không thể thực hiện được các hoạt động trong sinh hoạt thường ngày như đi bộ, tắm rửa, làm việc nhà…", bác sĩ Thục Lan phân tích.

Trong báo cáo của NHIS 2008, đa số trường hợp bị giới hạn chức năng vận động đều có liên quan đến tình trạng cơ xương khớp (biểu đồ 2). Có khoảng 14% dân số trên 18 tuổi bị giảm chất lượng cuộc sống do giới hạn chức năng vận động và hơn 50% các trường hợp này là do tình trạng bệnh cơ xương khớp (biểu đồ 3). Tương tự, hơn một nửa trường hợp mất ngày công lao động do nguyên nhân cơ xương khớp.

Bên cạnh tần suất cao đi kèm những chi phí trực tiếp cho điều trị, chi phí cho việc mất ngày công lao động do bệnh tiến triển mãn tính làm cho bệnh cơ xương khớp trở thành một gánh nặng kinh tế ở các nước đã phát triển.

Cách sống chung với bệnh khớp

Các chuyên gia của chương trình "Tư vấn các bệnh về khớp" cho biết, nhiều bệnh khớp tuy chưa có biện pháp chữa khỏi hoàn toàn nhưng có thể làm bệnh ngưng, chậm tiến triển bằng cách dùng đúng thuốc kết hợp tập thể dục và chế độ ăn uống.

Trong gần 1.500 câu hỏi gửi về các bác sĩ của chương trình nhận được rất nhiều thắc mắc về cách điều trị để bệnh khớp bớt đau khi trở trời hay những loại thuốc giúp khớp bình phục như "Mẹ cháu năm nay 56 tuổi, cao 1m55, nặng 40kg, bị viêm đa khớp dạng thấp và thoái hóa khớp gối đã hơn 2 năm nay. Cháu xin hỏi bác sĩ có loại thuốc nào giúp bệnh của mẹ cháu có thể trị khỏi hoàn toàn?".

Đa số trường hợp mắc bệnh khớp phải kiên nhẫn điều trị và sống chung cùng bệnh.

Ngoài ra, không ít trường hợp tâm sự do chữa ở bệnh viện một thời gian không thấy bệnh đỡ nên đã tự tìm lấy những phương pháp chữa khớp truyền miệng làm bệnh ngày một nặng hơn như: "Chị gái tôi 41 tuổi bị bệnh viêm đa khớp dạng thấp 10 năm, đã đến bệnh viện nhưng không đỡ nản quá nên chuyển sang uống thuốc Nam. Hiện tại bệnh của chị tôi ngày càng trầm trọng: 2 chân sưng to ở mắt cá chân, teo cơ ở hai chân và dồn lên đầu gối. Các ngón tay cong keo biến dạng và sưng to ở các khớp. Vào những ngày trở trời thì không dậy được đau toàn thân. Mong nhận được tư vấn".

Một trường hợp khác lại lo ngại uống nhiều thuốc gây teo cơ: "Em có chị gái năm nay 38 tuổi bị viêm đa khớp dạng thấp đã đến bệnh viện điều trị nhưng ngừng thuốc lại đau mà lúc nào người cũng phù nước. Bệnh này có thể điều trị khỏi được không, như thế nào vì có người nói điều trị nhiều bằng thuốc Tây sợ sau này sẽ bị teo cơ nên gia đình em rất lo lắng".

Một số bệnh nhân sau một thời gian dài điều trị bệnh rất nản lòng: “Em bị bệnh viêm khớp lúc từ năm 12 tuổi, đi chữa trị ở nhiều tiệm thuốc và phòng mạch bác sĩ riêng nhưng không khỏi (trên 20 phòng bác sĩ tư nhân Đông y và Tây y). Hiện bây giờ 2 đầu gối thì hết đau nhưng trên lưng và vai rất đau, khó khăn cho việc cử động và đi lại. Dường như bây giờ em chỉ biết sống chung với bệnh viêm khớp không có cách nào chữa trị cho hết, em điều trị đến nay đã 19 năm rồi mà không khỏi. Em xin bác sĩ tư vấn về các điều trị bệnh viêm khớp cấp của em”.

Theo Phó giáo sư, tiến sĩ,bác sĩ lê Anh Thư, đến nay, nhân loại chưa tìm được nguyên nhân gây bệnh khớp, cũng chưa có biện pháp nào chữa khỏi. Tuy nhiên, những tiến bộ của y học đã có thể khiến bệnh ngưng hoặc chậm tiến triển, bảo tồn chức năng vận động của khớp và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân.

Đồng quan điểm với Phó giáo sư Lê Anh Thư, Thạc sĩ, bác sĩ Tăng Hà Nam Anh cho biết điều trị bệnh khớp thường phức tạp và phải phối hợp nhiều biện pháp: điều trị triệu chứng đau và viêm (bằng thuốc kháng viêm, giảm đau), điều trị bệnh (các thuốc làm chậm tiến trình của bệnh), các thuốc hỗ trợ, các vitamin và khoáng chất, vận động trị liệu và vật lý trị liệu… Đặc biệt, người bệnh lưu ý uống theo đúng hướng dẫn, nếu có tác dụng ngoại ý, cần thông báo cho bác sĩ biết để đổi thuốc. Trong trường hợp trầm trọng mà chữa trị bằng thuốc không được như ý muốn thì bác sĩ có thể đề nghị giải phẫu khớp. Bệnh nhân không nên tự ý dùng thuốc và làm theo mách bảo dễ bị biến chứng.

Phó giáo sư, tiến sĩ Nguyễn Thị Ngọc Lan nhận xét hiện nay việc điều trị bệnh khớp còn gặp nhiều khó khăn. Khi khớp có dấu hiệu bất thường, bệnh nhân nên đi khám và điều trị sớm tại các chuyên khoa cơ xương khớp để được chẩn đoán và tư vấn điều trị phù hợp với tình trạng hiện tại, tránh để đau kéo dài dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm. Về các câu xin tư vấn về hiện tượng “ngừng thuốc lại đau”, bác sĩ cho biết các thuốc chống viêm chỉ là tạm thời, còn các thuốc chính để điều trị được gọi là các thuốc điều trị cơ bản (như Methotrexat, salazopyrin...) rất quan trọng, cần uống kéo dài nhiều năm do vậy người bệnh cần kiên nhẫn. Đối với "Suy nghĩ 'điều trị nhiều bằng thuốc Tây sợ sau này sẽ bị teo cơ' là không có cơ sở. Thậm chí, nếu không điều trị đến nơi đến chốn mới gây ra hỏng khớp và teo cơ. Hiện nay, một số thuốc có hiệu quả được gọi là điều trị sinh học song khá đắt tiền. Người bệnh, đi khám đừng quên mang theo phiếu các xét nghiệm, phim X quang, đơn thuốc, giấy ra viện... đã có", bác sĩ Lan nói thêm.

Ngoài ra, theo Phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Vĩnh Ngọc, người bị bệnh khớp nói chung cần bổ sung những loại thực phẩm giàu vitamin C, D, E, một số loại acid béo có tác dụng tốt với khớp như: Acid béo Omega-3, có nhiều trong các loại cá giàu chất béo (Cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi, cá ngừ, cá trống); Vitamin C và D có khả năng cải thiện tình trạng đau xương khớp. Vitamin E như đậu tương, giá đỗ, vừng, lạc, mầm lúa mạch, hạt hướng dương có tác dụng giảm đau chống viêm. Bắp cải là loại rau được coi là cung cấp chất bôi trơn, làm linh hoạt chuyển động các khớp. Cà chua được coi là tốt cho người mắc bệnh khớp nhờ hàm lượng lycopen và chất carotenoit chống oxy hoá. Một cốc nước ép cà chua chín mỗi ngày rất cần thiết cho việc bảo vệ sụn. Ngoài ra, một vài nhánh tỏi ăn sống hoặc chế biến cùng thức ăn cũng rất tốt cho khớp. Và nếu thích ăn các loại rau thơm như như hành, húng, mùi tây, cà rốt, rau diếp thì đó đều là những thực phẩm được khuyên dùng cho người bệnh thấp khớp.

CERY là một loại thảo dược có nguồn gốc từ Pháp, đã được sử dụng từ hơn 1.000 năm trong Y học. CERY đang được sử dụng phổ biến trên thế giới như Ấn Độ, Pháp, Mỹ ...CERY  chứa omega-6 (LA) và chất antiprostaglandin vốn là các chất chống viêm tự nhiên và các chất khác có tác dụng giảm đau và chống lại co thắt cơ. Do vậy, CERY rất tốt để điều trị các bệnh về khớp.

Ngoài ra, CERY có chất 3nB giúp đánh tan các tinh thể acid uric đọng trong các khớp, tính lợi tiểu cực mạnh giúp đào thải acid uric trong máu ra ngoài cơ thể. Chính vì vậy CERY đặc biệt hiệu quả với người bị gout.